www.dashtak.com

به سایت روستای دشتک ابرج خوش آمدید

تماس با ما firouzbashiri@hotmail.com       صفحه اول.

آسیاب و آسیابانی در دشتک

قبل از بوجود آمدن تکنولژی امروزی،مردم دنیا برای خرد کردن(آرد کردن)غلات از روش‌های مختلفی استفاده می کردند.مرسومترین روشها عبارت بود از آسیاب بادی،آسیاب آبی و آسک. در آسیاب بادی از نیروی باد ،در آسیاب آبی از نیروی آب و در آسک از نیروی بازو برای به حرکت در آوردن سنگ آسیاب استفاده می‌شد

آسیاب آبی.اسیاب آبی را معمولاً در شیب رودخانه بنا می کردند.اما در مناطقی از ایران از آب قنات هم به جهت حرکت سنک آسیاب استفاده می‌شده است

آسیاب بادی.اسیاب بادی در قسمتی گسترده ای از جهان معمول بوده است.و معروف است که در جنگ‌های صلیبی این تکنولژی جهان آن روز ، از خاور میانه به اروپا منتقل شده است..شکل پره های آسیاب بادی در اروپا و ایران متفاوت است.پره های اروپایی به شکل چرخ فلک و در بلای آسیاب قرار دارد،اما پره های آسیاب ایرانی در یک دالان قرار گرفته و در جهت باد های موسمی قرار دارد.هنوز هم در منطقه ی خراسان آثاری از آن باقی‌مانده است

آسک.آسک از دو سنگ مدور تشکیل شده است که یکی در زیر و دیگری در روی آن قرار می گرفت و سوراخ در وسط جهت ریختن غلات و دسته‌ای هم به جهت به حرکت درآوردن در گوشه آن قرار داشت

تنوره آسیاب(مخزن آب)1
 

آسیاب در دشتک

. دشتک به علت دارا بودن رودخانه شیب دار از قدیم دارای آسیاب بوده است.چندین آسیاب در دشتک و حصار دشتک،تا در اواخر ده ی چهل مشغول به کار بودند.این بنده ی خدا چهارتای آنرا به خوبی به یاد دارم

شغل آسیابانی در دشتک مرسوم بود،بطوری که یک محله از دشتک را آسیابان ها تشکیل داده بودند.هنوز هم آن محله، به محله ی آسیابان ها معروف است.در گذشته نه تنها دشتکی ها بلکه اهالی روستا های اطراف هم از خدمات این آسیاب ها استفاده می کردند..آسیابانها برای مطلع کردن مردم و جذب مشتری به روی بام رفته وبا گویش دشتکی جار(فریاد) می زدند،           آسیو ا خل،  معنی و مفهوم آن این بود که آسیاب آماده آرد کردن گندم شماست.البته از جملات و اصطلاحات دیگری هم استفاد می‌کردند که بنده همه را به یاد ندارم

.

سنگ آسیاب

ساختمان و ابزار موجود در یک آسیاب

همانطور که گفته شد آسیاب را در شیب رودخانه بنا می کردند.بیرون از محوطه آسیاب یک مخزن آب قرار داشت که به آن تنوره می گفتند.تنوره مخزنی استوانه ای شکل بود که بطور تقریبی قطر دهانه ی آن بین دو تا سه متر و عمق آن در حدود پنج متر بود.و چون در شیب رودخانه قرار داشت ،آب بر آن سوار بود.در قسمت پایین و در گوشه ی تنوره سوراخی وجود داشت که به و سیله کانالی به قسمت زیر سنگ آسیاب ارتباط پیدا می کرد.درست در زیر سنگ آسیاب پره ای وجود داشت که به یک محور(شافت چوبی)وصل و آن محور به وسط سنگ رویین آسیاب و صل بود.با حرکت پره ها با نیروی آب، سنگ آسیاب هم شروع به حرکت دورانی می کرد.هر آسیاب دو سنگ داشت.یکی سنگ رویین که متحرک بود و دیگری سنگ زیرین که ثابت بود.سنگ رویین مدور و سوراخی در وسبط آن وجود داشت.از این سوراخ به جهت ورود غلات و همچنین محل اتصال محور استفاده می شد.گندم از مخزنی که در بالای سنگ قرار داشت از سوراخ مرکز به زیر سنگ در حال دوران می‌رفت ،و از گوشه آن آرد بیرون می آمد،و آسیابان هم با وسیله‌ای که پوسک(پوست بره)نامیده می‌شد به گوشه‌ای می‌زد

خوشبختانه آسیاب در دشتک اشتراکی بود.یک اسیاب متعلق به چندین نفر بود.از یک دانگ گرفته تا نیم دانگ و تا یک چارک(یک جهارم یک دانگ)هر کس به فراخور حال خود در قسمتی از آسیاب شریک بود

در بسیاری از نقاط ایران خوانین و زمین داران از آسیاب برای فشار بر رعیت استفاده می کردند.این موضوع نشان دهنده ی این است که آسیاب در زندگی روزمره مردم نقش مهی داشته است.هر چند امروزه دیگر آسیابی در دشتک وجود ندارد ،اما آثاری از خرابه‌های آن‌ها را می‌توان دید. چنانچه متولیان دشتک(اعضای محترم شورا و آقای دهدار) همت کنند و یکی از این آسیاب ها را باز سازی کنند،می تواند برای دشتک و برای حفظ آثار ملی بسیار مفید باشد. در خاتمه چنانچه دوستان آسیابان، کمبودی و یا اشتباهی در این نوشتار مشاهده کردند،این خقیر خداوند را در جریان قرار دهند

شانزدهم شهریور ماه 1390 خورشیدی.فیروز بشیری